O prirodi prava na sopstvenu sliku i njegovoj klasifikaciji u okviru subjektivnih gra??anskih prava na li??nim dobrima nije u nauci izgra??en jedinstven stav. Shvatanje pema kome je ono samo jedan veoma va??an, aspekt prava na privatan ??ivot, a koje je ujedno i najafirmisanije, novijeg je datuma. Pre nego što se ono iskristalisalo, bile su zastupljene tri dominantne koncepcije o pravnoj prirodi prava na sopstvenu sliku. Prema svojinskopravnom shvatanju, koje je bilo zastupljeno u Nema??koj u XIX veku i u Francuskoj skoro do kraja XX veka, na slici pojedinac ima pravo svojine. Sa druge strane, po krajnje “eksterno” shva??enoj autorskopravnoj koncepciji, i sam lik se tretira kao jedno autorsko delo. Obe teorije, me??utim, pokušavaju da prenebregnu ??injenicu da se zaštita pru??a onom licu koje je na slici prikazano, bez obzira na to ko je vlasnik te slike kao jedne pokretne stvari, ili autor te slike kao jednog autorskog dela. Ispravnije bi bilo tvrditi da pravo na sopstvenu sliku predstavlja upravo ograni??enje kako autorskog prava, tako i prava svojine. Tre??a teorija ne posmatra pravo na sopstvenu sliku kao samostalno li??no pravo, ve?? ga smešta u kontekst zaštite sopstvene ??asti i ugleda, naravno, pod uslovom da su oni objavljivanjem slike povre??eni. O??igledno je da ovo shvatanje nastoji da omogu??i da se  pravo na sliku zaštiti i ukoliko ono nije zakonom izri??ito priznato, jer bi objavljivanje ne??ije fotografije koja ilustruje odre??eni aspekt njegovog privatnog ??ivota u takvom slu??aju bilo samo jedan od mnogobrojnih na??ina kojima bi mogli biti povre??eni ??ast i ugled nekog lica. Budu??i da je to li??no pravo ne samo zakonski priznato kao samostalno li??no pravo, ve?? i u sudskoj praksi dalje razvijano i afirmisano, i tre??e shvatanje o njegovoj pravnoj prirodi mo??emo smatrati zastarelim i stoga neodr??ivim. [1]

Uprkos ??injenici da predstavlja posebno li??no pravo, da se primetiti da je u evropskim pravnim sistemima pravo na sopstvenu sliku ??esto ure??eno u propisima iz oblasti autorskog prava, a ne u okviru gra??anskih zakonika, kao što bi pravnosistematski bilo ispravno i dosledno.  

            Na samom po??etku XX veka, 1900. i 1903. godine u Nema??koj su odr??ana dva Juristentag-a na kojima su izneti argumenti pro et contra zaštite prava na sopstvenu sliku. Naro??ito su se u korist ovog prava izjasnili Keyssner i Gareis, dok je Rietschel isticao da se takvo pravo ima priznati samo ukoliko je objavljivanjem slike povre??en interes snimljenog lica ili porodice. Kohler je tako??e smatrao da se objavljivanjem slike vre??e li??na sfera samo u slu??aju da je objavljivanje izvršeno na na??in  kojim se vre??aju normalni ??ivotni odnosi. Kona??no, u nema??kom pravu, pravo na sopstvenu sliku priznato je odredbama par. 22–24 Zakona o autorskim pravu na delima slikarske umetnosti i fotografije iz 1907. godine, kojima se odre??uju i okolnosti koje dozvoljavaju objavljivanje i bez pristanka odnosnog lica.

            Pravo na sopstvenu sliku priznato je i u francuskom pravu koje izri??ito zabranjuje objavljivanje slike bez dozvole odnosnog lica, dok se davanje pristanka na snimanje smatra ujedno i davanjem pristanka na objavljivanje.

            Posebno je pravo na sliku regulisano je i u italijanskom pravu (??l. 10. Codice Civile i ??l. 96 i 98 Autorskog zakona) koje reguliše pitanje objavljivanja, izlaganja i poštanja u promet slike odre??enog lica.

            U švajcarskom pravu, pravo na sopstvenu sliku regulisano je Saveznim zakonom o autorskom pravu na delima literature i umetnosti iz 1923. godine. Objavljivanje slike bez dozvole odnosnog lica zabranjeno je, dok se zabrana snimanja vezuje za naro??ite okolnosti.Treba naglasiti da je u Švajcarskoj (kao što je bio slu??aj i sa Engleskom, Švedskom i Norveškom) zakonom bila predvi??ena zaštita samo poru??enih fotografija i portreta, da bi se tek zahvaljuju??i sudskoj praksi proširila i na ostale slu??ajeve objavljivanja slike, uglavnom u vezi s apovredom privatne sfere ili ??asti i ugleda.

            Austrijski Zakon o autorskom pravu iz 1936. godine zabranjuje javno izlaganje, objavljivanje i puštanje u promet slike, ako bi se time vre??ali opravdani interesi portretiranog lica, ili posle njegove smrti interesi njegove bli??e rodbine.

            Gra??anski zakonik RSFSR tako??e ne dozvoljava objavljivanje, reprodukovanje i rasturanje dela likovne umetnosti bez dozvole predstavljenog lica, daju??i ipak prevagu opštem interesu u odnosu na pojedina??ni u vidu mogu??nosti objavljivanja bez dozvole ako je to u??injeno u dr??avnom ili društvenom interesu.[2]

            U common law sistemu, zaštita prava na sopstvenu slika regulisana je na jedan na??in u SAD, a na drugi u Velikoj Britaniji. Ova razlika u pristupu poti??e iz razli??itog shvatanja li??nih prava  u ova dva pravna sistema. Naime, u SAD je izgra??eno jedno novo pravo, nazvano Right of Privacy, ??ija se suština sastoji u zaštiti privatnog ??ivota i ??ovekove zasebnosti. Ono se manje-više oslanja na delikte koji su u common law sistemu i ranije postojali ali ipak pru??a mnogo šire okvire za tuma??enje i podvo??enje ve??eg broja radnji pod jedan genusni pojam kao što je povreda prava li??nosti. Povreda prava na sopstvenu sliku obuhva??ena je deliktom „appropriation“ koji se sastoji u koriš??enju tu??ih li??nih svojstava, pre svega slike (ali u obzir dolazi i ime) u komercijalne svrhe, o ??emu ??e kasnije biti više re??i. Iako je postojalo nekoliko nacrta u vezi sa Right of Privacy, ono nikada nije ozakonjeno, a ni posredno prihva??eno u Velikoj Britaniji. A Right of Privacy Bill iz 1969. godine predstavlja proizvod najtransparentnijeg pokušaja da se u Velikoj Britaniji ustanovi jedno opšte pravno pravilo koje bi regulisalo pravo na privatnost, pokrivaju??i neodre??eni broj slu??ajeva (a general right of privacy applicable in all situations). Me??utim, taj predlog nije nikada usvojen zahvaljuju??i tome što je prevagnuo stav da bolju zaštitu prava na privatnost pru??a pojedina??no definisanje onih aktivnosti koje bi mogle da dovedu do njegove povrede.[3] Zaštita prava na sopstvenu sliku ostvarivana je naj??eš??e na osnovu ekstenzivnog tuma??enja delikta „passing off“, koji podrazumeva nelojalnu konkurenciju izazivanjem zabune, a u širem smislu, i neovlaš??eno koriš??enje tu??eg imena i slike.[4] Devedesetih godina dvadesetog veka, u Velikoj Britaniji dogodila se prava eksplozija medijskih skandala, od kojih je naro??ito interesantno bilo objavljivanje fotografija princeze Dajane koje su snimljene skrivenom kamerom u jednom fitnes centru koji je ona anonimno pose??ivala. Neophodno je bilo preduzeti odgovaraju??e zakonodavne mere. Odlu??eno je da usvajanje ameri??kog koncepta  otelotvorenog u „right of privacy“ nije odgovaraju??e rešenje zato što reforma treba da obuhvati samo popunjavanje pravnih praznina, inkriminisanjem još nekih vidova povrede prava na privatni ??ivot. Zanimljivo je da je u tom periodu postavljen i poseban ombudsman za štampu koji je naro??ito nadzirao objavljivanje ispravki, izvinjenja i povla??enja izjava kao i imena novinara na koje su se te odluke odnosile.[5]

Pravo na sopstvenu sliku u našem pravu

            U našem pravu, pravo na sopstvenu sliku predstavlja jedno posebno pravo li??nosti, koje bi se, sli??no kao što je to u??injeno u ameri??kom pravu, moglo smatrati samo jednim aspektom prava na nepovredivost li??nog ??ivota, odnosno, jednostavnije re??eno,  prava na li??ni ??ivot. Kao što je to bilo u??injeno još u Zakonu o zaštiti autorskog prava od 26. 12. 1929. godine, pravo na sopstvenu sliku je i u FNRJ tako??e bilo regulisano u okviru zaštite autorskog prava i to Zakonom o autorskom pravu od 10. 7. 1957. godine i Zakonom o autorskom pravu od 21. 7. 1968. godine ??ije su odredbe najsli??nije rešenju koje je usvojeno u nema??kom pravu. Prema ovom zakonu portreti i fotografije nekog lica mogu se puštati u promet, javno izlagati ili prikazivati samo uz njegov pristanak. Zabrana se odnosi na portrete iz oblasti slikarstva, grafike i kiparstva, kao i na crte??e i slike nekog lica, poprsja, reljefe, plakate i fotografije, bez obzira na to da li je u pitanju autorsko delo ili nije i bez obzira na na??in nastanka i namenu dela. Va??no je jedino to da se lice mo??e prepoznati. Isto va??i i za filmske i televizijske slike. U nema??kom pravu u??injen je pokušaj da se pravo ne sopstvenu sliku protuma??i još ekstenzivnije, kao bi se njime obuhvatila i zaštita tzv. ??ivotne slike (Lebensbild). Ona ozna??ava scensko, knji??evno, filmsko i drugo prikazivanje ??ivotnog toka, ??ivotne sudbine nekog lica. Po mišljenju prof. Vodineli??a, paralela sa sopstvenom slikom bi u ovom slu??aju mogla biti samo figurativna[6]. Nema sumnje da bi navedeno ekstenzivno tuma??enje Lebensbild-a moglo na??i svoje opravdanje ukoliko bi se moglo identifikovati lice koje je u doti??nom ostvarenju prikazano i ukoliko bi na taj na??in bilo povre??eno neko njegovo li??no dobro koje se ne bi moglo zaštititi pozivanjem na neko drugo li??no pravo poput prava na ??ast i ugled ili na privatnost.

 Treba naglasiti da po Zakonu o autorskom pravu iz 1968. samo slikanje (snimanje) i umno??avanje slike nije zabranjeno, odnosno za njih se ne tra??i dozvola snimljenog lica. Smatramo da zaštita koja polazi od ve?? snimljene slike nije dovoljna, naro??ito u vremenu kada usavršavanje tehni??kih pronalazaka kao i pove??anje broja lica koja ih poseduju izla??u mogu??nosti svakog da i bez svoje saglasnosti bude snimljen u bilo kakvoj ??ivotnoj situaciji. Budu??i da je društvena klima takva da pogoduje komercijalnoj upotrebi tako dobijene slike, potpuno je racionalan strah  da „onaj ko raspola??e fotografijom raspola??e i dušom fotografisanog“[7] , odnosno, da mo??e povrediti neko njegovo li??no dobro. Sam akt snimanja (kao i kasnija izrada) nikada se ne preduzima sam za sebe ve?? je uvek usmeren ka nekom cilju. Ali, izrada (što bi trebalo da se odnosi i na snimanje) nisu nedopušteni samo kada je njihov cilj nedopušten (npr. ucena), ve?? zbog drugih okolnosti kao što je na primer ??injenica da je snimanje tajno, ili da je lice snimljeno u trenutku deformacije lika zbog duševne poreme??enosti. Iz tih razloga smatramo da je pristanak potreban kako za snimanje tako i za izradu fotografije, a ne samo za njeno objavljivanje.U osnovi ovog shvatanja ne nalazi se ništa drugo do ustavom zajem??eno pravo na privatan ??ivot. Uprkos tome, stav da je pomeranje granice zaštite tako da povredu predstavlja i samo snimanje odnosno izrada slike preovladava u teoriji, ali ne i u sudskoj praksi uporednog prava. 

Dakle, puštanje u promet, javno izlaganje ili prikazivanje portreta ili fotografije nekog lica dozvoljeno je uz njegov pristanak. To je logi??no s obzirom na to da se lice koje se nalazi na fotografiji mo??e shvatiti kao subjekt prava na lik koji je u stvari nosilac brojnih ovlaš??enja vezanih za isti. On mo??e da odlu??i da svoj lik izlo??i fizi??ki neposrednom opa??anju tre??ih lica, ali je isto tako ovlaš??en da svom liku obezbedi privatnost te da ne dozvoli drugima da ga svojim ??ulom vida posmatraju. Subjekat prava na lik mo??e samostalno da odlu??i da li ??e da dopusti registraciju svog lika, odnosno njegovo fiksiranje pomo??u odre??enih tehni??kih sredstava i prenošenje na neku materijalnu podlogu. Najzad on je ovlaš??en da odlu??uje i o objavljivanju svoga lika, a osim toga u o tome da li ??e ovlaš??enje za publikovanje dati nekom tre??em licu.[8] Ukoliko je lice (subjekt lika) maloletno i nije sposobno za rasu??ivanje, potrebno je da pristanak odobri njegov zakonski zastupnik. Ako je u pitanju slika više lica, tra??i se pristanak svih. Pristanak mo??e biti dat izri??no ili pre??utno, konkludentnim radnjama. Oboriva je pretpostavka da je pristanak dat ako je portretisano ili fotografisano lice dobilo nagradu za poziranje.[9] Va??no je ista??i da pristanak va??i isklju??ivo za ono lice kome je dat[10]. Pristanak mo??e biti dat za odre??eno vreme, ili za odre??eni na??in objavljivanja ili za odre??enu svrhu.U Zakonu o javnom informisanju iz 2003. godine izri??ito stoji da se pristanak koji je dat za jedno objavljivanje, za odre??eni na??in objavljivanja, odnosno za objavljivanje u odre??enom cilju, ne smatra pristankom za ponovljeno objavljivanje, za objavljivanje na drugi na??in, odnosno za objavljivanje za druge ciljeve.[11] Na primer, glumac koji je dozvolio objavljivanje slike još uvek nije time dozvolio njeno koriš??enje u komercijalne svrhe. Isto tako, model koji je pozirao slikaru za akt nije samim tim dozvolio da se ta slika koristi za izradu plakata, kao što ni lice koje je pristalo da fotograf objavi njegovu fotografiju nije timedalo dozvolu da on od nje izradi razglednice.[12]  Pristanak koji je ve?? dat mo??e se i opozvati ukoliko slika nije još puštena u promet, izlo??ena ili prikazana.

U sudskoj praksi postavilo se pitanje da li je i pod kojim uslovima dozvoljeno objavljivanje karikatura koje nisu uvredljive. Me??utim, usvojeno je shvatanje da i karikatura predstavlja jednu vrstu portreta (tzv. portretna karikatura). Zato bi i za karikature va??ilo pravilo da se mogu puštati u promet, javno izlagati ili prikazivati samo uz pristanak lica koje je predmet karikature. Naravno, ako je u pitanju li??nost iz javnog ??ivota, mutatis mutandis ??e se primenjivati pravila koja va??e za fotografiju.

Premda primarno u svakom slu??aju poga??a lice koje se na slici nalazi, povreda prava na sopstvenu sliku mo??e u jednakoj meri da izazove negativne reakcije i kod lica koja su sa njim u odre??enim rodbinskim i drugim bliskim odnosima. Zbog toga je naro??ito zna??ajno obezbediti zaštitu ovog prava i u situaciji kada njegov titular više nije u ??ivotu.

 Zakon o autoskom pravu iz 1968. godine pru??a titularu, odnosno njegovim naslednicima i postmortalnu zaštitu. Naime, posle smrti lica njegova slika se dvadeset  godina ne mo??e pustiti u promet niti javno izlo??iti ili prikazati bez pristanka pre??ivelog bra??nog druga i dece a ako njih nema, bez pristanka roditelja. Ovo pravilo primenjuje se samo ukoliko umrlo lice nije testamentom odredilo nešto drugo. Pravo na davnje pristanka u tom slu??aju ne bi pripadalo zakonskim naslednicima nego zakonom odre??enim ??lanovima u??e porodice, ili, ako tako odredi zaveštalac, nekom drugom licu, npr. izvršiocu testamenta ili testamentarnim naslednicima. Kada postoji ve??i broj ovlaš??enih lica potrebno je da saglasnost daju svi. Naravno, njihov pristanak nije potreban ako je odnosno lice samo dalo pristanak, osim ako je pristanak ograni??en. Na kraju, ako je od smrti lica na slici ve?? prošlo dvadeset godina ili ako ne postoji ni jedan od navedenih ??lanova u??e porodice, onda više nema smetnje za puštanje u promet, javno izlaganje ili prikazivanje slike. Iako zakon to izri??ito ne navodi, mogao bi za to biti potreban i pristanak i onih lica ??ije se pravo na pijetet vre??a objavljivanjem.[13] Zaveštalac mo??e i odrediti da se njegova slika nakon njegove smrti uopšte ne sme objvljivati , ali se postavlja pitanje mogu??nosti sprovo??enja u ??ivot takve zabrane, naro??ito ukoliko nema lica koja bi po zakonu ili testamentu bila ovlaš??ena na davanje pristanka.

I Zakon o javnom informisanju iz 2003. godine predvi??a postmortalnu zaštitu li??nih zapisa, a me??u njima i slike. Za objavljivanje je potreban pristanak bra??nog druga umrlog lica, dece samostalno (ako su navršila 16 godina), roditelja, bra??e i sestara, pravnog lica ??iji je umrli io u??esnik, ako se zapis ti??e njegovog u??eš??a u tom pravnom licu. Ovlaš??eno za davanje pristanka mo??e biti i lice koje je sam umrli odredio.[14]

Moglo bi se re??i da Zakon o autorskom i srodnim pravima iz 2004. godine, (Slu??beni list SCG, broj 61/2004) ima  donekle druga??iji zna??aj od onoga koji je imao zakon o autorskom pravu iz 1968. godine. Njegov smisao kao i njegova primena zna??ajno su izmenjeni od kada postoji Zakon o javnom informisanju. Da li to zna??i da je izmenjeno i teorijsko shvatanje po kome bi se fotografija mogla smatrati autorskim delom kako za onoga ko ju je izradio, tako i za onoga ??iji se lik na njoj nalazi? Smatramo da je najispravnija i najsavremenija ona koncepcija koja pravo na sopstvenu sliku svrstava u li??na prava. Me??utim, izgleda da ni to teorijsko shvatanje nije dosledno sprovedeno u praksi, zato što mu Zakon o javnom informisanju pru??a zaštitu samo ukoliko je povre??eno putem nekog od sredstava javnog informisanja, i samo pod uslovom da odnosnom licu pri??injena odre??ena šteta, bilo materijalna bilo nematerijalna. Dakle, ne štiti se pravo na sopstvenu sliku kao takvo, kao li??no pravo, ve?? se samo nadokjna??uje šteta koja je usled povrede tog prava pretrpljena. Druga??ije stanovište zauzima Evropski sud za ljudska prava (npr. u odluci Von Hannover v. Germany od 2005), pozivaju??i se na ??lan. 8 Evropske konvencije o ljudskim pravima, isti??u??i da je povreda prava na sopstvenu sliku vid povrede prava na li??ni i porodi??ni ??ivot, što je samo po sebi dovoljno da se ono zaštiti, nezavisno od postojanja ili nepostojanja štete.

Sudska praksa pokazuje da je naj??eš??i vid povrede prava na sopstvenu sliku upravo putem sredstava javnog informisanja. U takvim slu??ajevima primeni??e se Zakon o javnom informisanju. Što se ti??e Zakona o autorskim i drugim srodnim pravima iz 2004. godine, njegova primena bi sledsteveno tome, došla u obzir ukoliko bi pravo na sopstvenu sliku bilo povre??eno ne putem sredstava javnog informisanja, ve?? na neki drugi na??in. Da li to zna??i da se fotografija ipak ima smatrati autorskim delom (ne samo za lice koje ju je izradilo, što se podrazumeva, ve?? i za lice ??iji se lik na njoj nalazi), i pravo na sopstvenu sliku autorskim pravom ukoliko je povre??eno na neki na??in koji ne podrazumeva upotrebu sredstava javnog informisanja? Zakon o autorskom i srodnim pravima definiše autorsko delo kao oriiginalnu duhovnu tvorevina autora, izra??enu u odre??enoj formi, bez obzira na njegovu umetni??ku, nau??nu ili drugu vrednost, njegovu namenu, veli??inu, sadr??inu i na??in ispoljavanja, kao i dopuštenost javnog saopštavanja njegove sadr??ine.[15] Pored ove opšte definicije, Zakon daje i taksativno nabrojane entitete koji se mogu smatrati autorskim delom, izme??u kojih i fotografiju.[16]

Kada nije potreban pristanak za objavljivanje

U pojedinim situacijama dozvoljeno je da se slika odre??enog lica objavi i bez pristanka. Na ovom mestu bi??e izlo??eno rešenje iz Zakona o autorskom pravu iz 1968. paralelno sa rešenjima koja postoji u našem pozitivnom pravu.

Zaštita prava na sopstvenu sliku koju pru??a Zakon o autorskom pravu iz 1968. godine nije apsolutnog karaktera. Naime, postoji odre??eni broj slu??ajeva kada je dozvoljeno puštati u promet, javno izlagati ili prikazivati fotografiju i bez pristanka nosioca, odnosno, posle njegove smrti a bez pristanka zakonom odre??enih lica ili lica odre??enih u testamentu. Pre svega, pristanak nije potreban ako je objavljivanje u??injeno u interesu pravosu??a. Pored Zakona o autorskom pravu, ovaj slu??aj objavljivanja fotografije regulisao je i Zakon o krivi??nom postupku (Slu??beni list SFRJ, br. 4/77, 14/85). Ukoliko je za nekim licem izdata poternica, zakon je predvi??ao da se slika okrivljenog mo??e objaviti. Tako??e, organi unutrašnjih poslova mogu objavljivati i fotografije leševa i nestalih lica ako postoje osnovi sumnje da je do smrti, odnosno nestanka tih lica došlo usled krivi??nog dela[17]. Raniji Zakon o krivi??nom postupku (Slu??beni list SFRJ, br. 4/77, 14/85) predvi??ao je da je filmsko ili televizijsko snimanje u sudnici dozvoljeno samo izuzetno, na osnovu posebnog odobrenja predsednika republi??kog, odnosno pokrajinskog vrhovnog suda.[18] 

Po našem pozitivnom pravu fotografije se mogu koristiti kao dokaz u krivi??nom postupku ako je utvr??ena njihova autenti??nost i isklju??ena mogu??nost fotomonta??e i drugih oblika falsifikovanja istih, pod uslovom da su napravljene uz pre??utnu ili izri??itu saglasnost osumnji??enog, odnosno okrivljenog lica, kada se to lice na fotografiji nalazi. Me??utim, one se mogu koristiti kao dokaz i ako se sa njihovim pravljenjem osumnji??eni tj. okrivljeni  na koga se odnose nije saglasio, ukoliko se na toj fotografiji istovremeno nalazi i neko drugo lice koje se sa time pre??utno ili izri??no saglasilo. Ako su na fotografiji prikazani predmeti, doga??aji ili lica koja nemaju svojstvo osumnji??enog ili okrivljenog, ona se mo??e koristiti kao dokaz, pod uslovom da nije nastala izvršenjem krivi??nog dela. Tako??e, fotografije se mogu koristiti kao dokaz ako su nastale kao vid opštih bezbednosnoh mera koje se preduzimaju na javnim površinama kao što su ulice, trgovi, parkirališta, školska dvorišta, odnosno, u javnim objektima kao što su bolnice, škole ili aerodromi, ali i banke, menja??nice, objekti za poslovne namene.[19] Za ovakvu njihovu upotrebu, pristanak lica koje se njima nalazi, naravno nije relevantan.

Objavljivanje fotografije bez saglasnosti lica koje se na njoj nalazi tako??e je dozvoljeno ako je to lice prikazano kao deo nekog kraja ili prizora, radi se o snimanju upravo tog kraja ili prizora a ne o snimanju odre??ene grupe lica koja su se tu zatekla. Tu zapravo nije ni va??no da li se ta lica mogu prepoznati ili ne - bitna je samo svrha snimanja.  

Kada je u pitanju snimanje zbora ili povorke ili nekog sli??nog doga??aja, kao što bi bili svadba ili kongres, radi se o licima koja namerno prisustvuju doga??aju. Ali, nije dozvoljeno puštanje u promet, javno izlaganje ili prikazivanje takvih fotografija sa ciljem da se uka??e da je to lice u??estvovalo u tom doga??aju. Naro??ito nije dozvoljeno puštanje u promet uve??ane fotografije takvog u??esnika i uopšte prikazivanje pojedinog u??esnika odvojeno od doga??aja.

 Ako je snimljeni li??nost iz savremenog ??ivota od interesa za javnost,  puštanje u promet, javno izlaganje ili prikazivanje njegove slike na??elno je dozvoljeno. Problem definisanja pojma javne li??nosti bi??e posebno razmatran.

Zakon o javnom informisanju (Slu??beni glasnik RS, broj 43. od 22. IV 2003.) u ??lanu 45. sadr??i taksativno i detaljno nabrojane slu??ajeve kada je objavljivanje informacija iz privatnog ??ivota (li??nih zapisa), a u okviru njih i slike dozvoljeno i bez pristanka lica na koje se odnose. Pristanak pre svega nije potreban kada je to lice zapis (sliku) namenilo javnosti, kao i kada je svojim ponašanjem dalo povoda za njeno objavljivanje.[20] Isto va??i i za zapise koji su sa??injeni u javnoj skupštinskoj raspravi ili u javnoj raspravi u nekom skupštinskom telu. [21] Tako??e, pristanak se ne tra??i ukoliko je objavljivanje u interesu nauke ili obrazovanja , ako je ono neophodno radi upozorenja na opasnost (kao što je spre??avanje zarazne bolesti ili pronala??enje nestalog lica, ili prevara).[22] Logi??no, izri??it pristanak se ne tra??i ukoliko se lice, znaju??i da se zapis pravi radi objavljivanja istom nije protivilo.[23] Sli??no Zakonu o autorskom pravu iz 1968. godine, i Zakon o javnom informisanju izri??ito navodi da pristanak nije potreban kada se radi o zapisu sa javnog skupa, kada se zapis odnosi na mnoštvo likova ili glasova (kao što su navija??i, koncertna publika, demonstranti, uli??ni prolaznici i sli??no) i kada je lice prikazano kao deo pejza??a, prirode, panorame, naseljenog mesta, trga, ulice ili kao deo sli??nog prizora.[24] I u Zakonu o javnom informisanju susre??emo se sa pojmom javne li??nosti. Za razliku od Zakona o autorskom pravu, ovde je on ipak jednim delom preciznije opisan i to kao li??nost, pojava ili doga??aj od interesa za javnost, naro??ito ako se odnosi na nosioca dr??avne ili politi??ke funkcije, a objavljivanje je va??no s obzirom na ??injenicu da lice obavlja tu funkciju[25]. Ipak, mora se priznati da izuzev dela koji se odnosi na nosioce dr??avne i politi??ke funkcije, pojam „li??nosti, pojave i doga??aja od interesa za javnost“ i dalje ostaje prili??no neodre??en.  Zbog slo??enosti ovog pojma, njegovoj analizi bi??e posve??eno zasebno poglavlje.

Li??nost iz savremenog ??ivota od interesa za javnost

(public personage)

Ni u teoriji, ni u sudskoj praksi nije još uvek oformljen jedinstven stav o tome kako treba definisati pojm li??nosti iz savremenog ??ivota od interesa za javnost. U svakom slu??aju, on predstavlja jedan pravni standard ??ija je konkretna sadr??ina proizvod društveno-istorijskih prilika.  

Po pravilu su pojmom li??nosti iz savremenog ??ivota od interesa za javnost obuhva??eni dr??avnici, nau??nici, pronalaza??i, glumci, sportisti, ali i unesre??ena lica, zlo??inci i njihove ??rtve, kao i neka druga lica za koja javnost pokazuje interesovanje.[26] Postoje razli??ite teorijske koncepcije o tome koji kriterijum primeniti prilikom odre??ivanja ovog pojma. Po jednom shvatanju, javnom ??ivotu pripada samo onaj ko svesno i svojom voljom izazove pa??nju javnosti, a ne i onaj ko je nezavisno od svoje volje postao predmet javnog interesa (na primer, svedok zlo??ina ili ro??ak politi??ara ne bi se po ovom shvatanju mogli smatrati javnim li??nostima). Sa druge strane, postoji i shvatanje po kome je sama ??injenica da je neko lice iz bilo kog razloga poznato javnosti dovoljna da to lice u??ini licem iz savremenog ??ivota od interesa za javnost. Na kraju, postoji i mišljenje da je pripadanje krugu lica iz savremenog ??ivot jedan relativan atribut, utoliko što se ono ne odre??uje prema licu ve?? prema doga??aju u kome je to lice u??estvovalo. To je naro??ito opravdano kada je u pitanju nesre??a ili zlo??in, gde uvek treba imati u vidu da je na prvom mestu va??an doga??aj, a ne njegov uzro??nik ili ??rtva (naro??ito ako je u pitanju lice koje je teško ranjeno ili unaka??eno, kao i ako je u stanju jakog uzbu??enja ili ??alosti). Tako??e, fotografija mora biti upravo u vezi sa tim doga??ajem ili izveštajem o njemu, a ne sme oslikavati  raniji ili docniji ??ivot nekog od u??esnika.[27] Ipak, neki autori ukazuju na to da u pojedinim situacijama bas li??nost ??ini doga??aj „savremenim“, dok bez njenog prisustva, on to ne bi bio. Smatramo da bi bilo najispravnije u svakom konkretnom slu??aju izvršiti odmeravanje sukobljenih interesa - privatnog sa jedne, i javnog sa druge strane, i na taj na??in odrediti da li neko predstavlja li??nost iz savremenog ??ivota ili ne. U hipotezi da interes javnosti da se o tom licu slikovno informiše u konkretnoj situaciji prete??e nad njegovim suprotnim interesom, da se zaklju??iti da ono predstavlja li??nost iz savremenog ??ivota.[28] Treba imati na umu da puštanje u promet, javno izlaganje i prikazivanje takve li??nosti mora biti rezultat namere da se javnost o tom licu obavesti a ne proizvod puke radoznalosti, senzacije ili zabave, jer i li??nosti iz savremenog ??ivota imaju pravo na to da intimna strana njihovog ??ivota bude zašti??ena od pogleda javnosti.  

U prilog poslednjem shvatanju pojma javne li??nosti govori i odluka Evropskog suda za ljudska prava doneta povodom slu??aja  Von Hannover v.Germany (no.59320/00).  ??etrdesetsedmogodišnja princeza Karolina od Hanovera, ??erka princa Raniera od Monaka i filmske zvezde Grejs Keli, uglavnom ??ivi u Francuskoj, gde je za objavljivanje bilo koje slike iz njenog privatnog ??ivota potrebna njena saglasnost. Me??utim, u drugim zemljama kao što su, na primer, Nema??ka ili Velika Britanija, fotografi su ih veoma ??esto objavljivali pozivaju??i se na javni interes („public interest“).  Princeza se još po??etkom devedesetih godina nekoliko puta bezuspešno ??alila nema??kikm sudovima zbog toga što je nekoliko ??asopisa iz te zemlje objavilo veliki broj njenih fotografija iz svakodnevnog ??ivota - kako ide na skijanje, u kupovinu, izlazi iz restorana ili jednostavno šeta. Ona je isticala da su time povre??eno njeno pravo na privatnost kao i pravo da kontroliše upotrebu sopstvene slike. Nema??ki Federalni ustavni sud zauzeo je stav da princeza, budu??i da je li??nost iz savremenog ??ivota od interesa za javnost (contemporary "public figure"), mora da toleriše objavljivanje fotografija ukoliko su one na??injene dok je ona bila na nekom javnom mestu, ??ak i ako one prikazuju scene iz njenog svakodnevnog ??ivota. Sud je svoj stav obrazlo??io time da u ovom slu??aju sloboda štampe ima prevagu u odnosu na pravo na privatnost, naglašavaju??i da javnost ima pravo da se informiše o tome na koji na??in se jedna takva li??nost (kao što je princeza) u javnosti ponaša. Princeza je iznela svoj slu??aj pred Evropski sud za ljudska prava u Strazburu, pozivaju??i se na to da je odlukama nema??kih sudova povre??eno njeno pravo na privatnost i na poštovanje porodi??nog ??ivota, zašti??eno ??l. 8. Evropske konvencije o ljudskim pravima kojim je izri??ito predvi??eno da: „Svako ima pravo na poštovanje svog privatnog i porodi??nog ??ivota, doma i prepiske.“[29]  Imaju??i u vidu da je u pitanju veoma popularna li??nost iz javnog ??ivota, sud se našao pred delikatanim zadatakom da odredi ta??ku  ravnote??e  izme??u zaštite privatnog ??ivota, sa jedne, i slobode izra??avanja, koja je tako??e zajem??ena Konvencijom, sa druge strane. Pri tome je kao osnovni kriterijum uzeta mera u kojoj objavljene fotografije pobu??uju zainteresovanost javnosti. Kako se u konkretnom slu??aju tu??ilja ni na jednoj od spornih fotografija ne pojavljuje u funkciji javne li??nosti, ve?? se one  odnose isklju??ivo na detalje iz njenog privatnog ??ivota, sud je zauzeo stanovište da se njihovo objavljivanje ne mo??e opravdati pozivanjem na, najšire shva??en, javni interes, odnosno na ??injenicu da tu??ilja predstavlja javnu li??nost. Sud je tako??e naglasio da u konkretnom slu??aju ne postoji ni jedan opravdan razlog zbog kojeg bi javnost bila zainteresovana za kretanje i ponašanje tu??ilje, ??ak i prilikom njenog pojavljivanja na mestima koja se ne bi mogla opisati kao izolovana, i koja su dobro poznata široj javnosti.

            Analizom navedenog slu??aja nije teško zaklju??iti da se pojam javne li??nosti u ve??ini evropskih zemalja shvata krajnje relativno-u zavisnosti od konkretnih okolnosti i segmenta ??ivota koji je na fotografiji prikazan.

Povreda prava na sopstvenu sliku u doma??oj sudskoj praksi

Slede??e poglavlje posve??eno je primeni pravila o zaštiti prava na sopstvenu sliku u doma??oj sudskoj praksi. Ovaj mali case study obuhvata dva slu??aja iz prakse Vrhovnog suda Srbije, koji na jedan slikovit i neposredan na??in pokazuju svu slo??enost problema zaštite prava na sopstvenu sliku. Analiza prvog izlo??enog slu??aja ima za cilj da se jasno povu??e granica izme??u privatne (intimne) i javne sfere kao i uslovljenost zahteva za zaštitu prava na sopstvenu sliku postojanjem materijalne i nematerijalne štete . U analizi drugog slu??aja postavljeno je danas veoma aktuelno i sporno pitanje uloge i zna??aja interneta kao sredstva javnog informisanja i zaštite podataka izlo??enih na veb sajtovima.

Slu??aj I

U jednom magazinu za muškarce objavljene su  fotografije erotsko-pornografskog sadr??aja tu??ioca A.A. u intimnom odnosu sa nepoznatom ??enom. Na fotografijama su intimni delovi prekriveni crnim markerom, ali lica aktera nisu zašti??ena. Uz fotografije je objavljen i tekst uvredljive sadr??ine. Navedene fotografije su tu??enom magazinu stigle poštom a uputio ih je B.B., koji je u to vreme kao stanar dede tu??ioca imao prebivalište na adresi tu??ioca. Sporne fotografije su snimljene na privatnoj zabavi bez saglasnosti tu??ioca od strane nepoznatog lica. Pre objavljivanja istih, urednik tu??enog magazina nije utvrdio identitet lica sa fotografija, niti je pribavio saglasnost za objavljivanje. Isklju??ivo je provereno da pošiljalac fotografije ims prijavljeno prebivalište na adresi sa pošiljke. Nakon objavljivanja fotografije tu??ilac je imao neprijatnosti, kao i njegova porodica. Nazivan je pogrdnim imenima, prozivan je na ulici i primao je anonimne pozive.

            Na dato ??injeni??no stanje prvostepeni sud je primenio odredbe ??l. 3. stav 1., ??l. 43, ??l. 46. stav 1. i 3., ??l. 80. i ??l. 90. Zakona o javnom informisanju. (Sl. Glasnik RS br. 43/2003) i ??l. 200. Zakona o obligacionim odnosima i obavezao tu??ene da solidarno tu??iocu nadoknade štetu u iznosu od 200.000,00 dinara sa kamatom od presu??enja do isplate i objave presudu na trošak ??asopisa.

            Prema ??l.43. Zakona o javnom informisanju, informacije iz privatnog ??ivota, odnosno li??ni pisani zapis, zapis lika (fotografski, crtani, filmski, video, digitalni i sl.) i zapis glasa ne mogu se objaviti bez pristanka  lica ??ijeg se privatnog ??ivota informacija ti??e, odnosno lica ??ije re??i, lik, odnosno glas sadr??i, ako se pri objavljivanjuj mo??e zaklju??iti koje je to lice. Na spornim fotografijama mo??e se prepoznati lik tu??ioca. Snimci su urašeni na privatnoj zabavi a ne na javnom skupu i dokumentuju trenutke iz intimnog, seksualnog ??ivota tu??ioca. Objavljivanjem fotografija se ne ostvaruje neki legitimni interes, niti se istim prenose doga??aji od interesa za javnost. Pri tom u toku postupka, kao ni ??albom tu??eni nisu dokumentovali ni jedan od razloga iz ??l. 45. Zakona o javnom informisanju, koji izuzetno daju pravo na objavljivanje informacije iz privatnog ??ivota, odnosno li??nog zapisa, bez pristanka lica na koje se odnosi.

            Stoga je objavljivanjem ovih fotografija sa prepoznatljivim likom tu??ioca i bez njegove saglasnosti i provere identiteta, povre??eno pravo tu??ioca na privatnost, odnosno, pravo na li??ni zapis i tu??ilac ima pravo na naknadu pretrpljene štete na osnovu ??l. 46. i ??l. 80. Zakona o javnom informisanju, uz obavezu objavljivanja presude u smislu ??l. 90. istog zakona. Naime, u ??lanu 46. Zakona o javnom informisanju iz 2003. godine propisano je da u slu??aju povrede prava na privatni ??ivot, odnosno prava na li??ni zapis, lice ??ije je pravo povre??eno mo??e tu??bom protiv odgovornog urednika javnog glasila zahtevati: propuštanje objavljivanja informacije odnosno zapisa, predaju zapisa, uklanjanje ili uništenje objavljenog zapisa (brisanje video zapisa, brisanje audio zapisa, uništenje negativa, odstranjenje iz publikacije i sli??no) kao i naknadu materijalne i nematerijalne štete i objavljivanje presude[30]. Na osnovu ??l. 80 istog Zakona, novinar, odgovorni urednik i pravno lice koje je osniva?? javnog glasila koje je na nedozvoljen na??in objavilo istinitu informaciju iz privatnog ??ivota, solidarno odgovaraju za materijalnu i nematerijalnu štetu prouzrokovanu objavljivanjem te informacije[31], dok na osnovu ??lana 90. odgovorni urednik ima du??nost da presudu kojom mu je izre??ena obaveza nadoknade štete objavi bez ikakvog komentara i odlaganja i to najkasnije u drugom narednom broju dnevne štampe od pravnosna??nosti presude[32] .

            Visina nadoknade nematerijalne štete odmerena je prema okolnostima slu??aja u smislu ??l. 200. Zakona o obligacionim odnosima dosu??ena u iznosu od 200.000,00 dinara. Sud je zauzeo stav da iznošeje fotografija tu??ioca bez ode??e u seksualnom odnosu jeste li??no povredilo tu??ioca, a radi se i o okolnostima koje su objektivno podobne da izazovu negativnu reakciju prose??nih ??italaca. Što se ti??e neprijatnosi  koje je tu??ilac u vezi sa fotografijama sa zabave ve?? imao i pre objavljivanja u magazinu, njihov zna??aj bi se mogao smatrati za zanemarljiv usled ograni??ene dostupnosti.

               U odluci suda naro??ito je istaknuto da dosu??ena naknada od 200.000,00 dinara treba da obezbedi adekvatnu satisfakciju tu??iocu prema ja??ini i trajanju njegovih duševnih bolova (u smislu ??l. 200 Zakona o obligacionim odnosima), kao i prema li??nim svojstvima ošte??enog i sredini u kojoj ??ivi. Takva odluka u potpunosti je u skladu sa ??l. 79. Zakona o javnom informisanju u kome je istaknuto da svako lice na koje se odnosi informacija ??ije je objavljivanje zabranjeno[33], a koje zbog njenog objavljivanja trpi štetu, ima pravo da od javnog glasila koje je tu informaciju objavilo zahteva naknadu materijalne i nematerijalne štete. Dakle, lice ??ije je pravo na sopstvenu sliku (a samim tim i pravo na privatnost) povre??eno time što je ona bez njegove dozvole objavljena u javnom glasilu, ima??e pravo na kompenzaciju samo ukoliko je zbog toga pretrpelo odre??enu materijalnu ili nematerijalnu štetu. Iz toga sledi da se njegov zahtev u smislu Geldanspruch-a ne temelji na samoj ??injenici da mu je povre??eno neko li??no dobro, ve?? na ??injenici da je usled povrede tog li??nog dobra ono pretrpelo odre??enu materijalnu ili nematerijalnu štetu. U ??lanu 46. Zakona o javnom informisanju iz 2003 godine propisano je da u slu??aju povrede prava na privatni ??ivot, odnosno prava na li??ni zapis, lice ??ije je pravo povre??eno mo??e tu??bom protiv odgovornog urednika javnog glasila zahtevati: propuštanje objavljivanja informacije odnosno zapisa, predaju zapisa, uklanjanje ili uništenje objavljenog zapisa (brisanje video zapisa, brisanje audio zapisa, uništenje negativa, odstranjenje iz publikacije i sli??no) kao i naknadu materijalne i nematerijalne štete i objavljivanje presude.[34] Dakle, njemu su na raspolaganju brojni oblici kompenzacije, ali o materijalnoj mo??e biti re??i samo ukoliko je iz povrede li??nog dobra nastala odre??ena materijalna ili nematerijalna šteta. Moglo bi se, me??utim, postaviti pitanje da li je ??ak i sama povreda jednog li??nog dobra kao što je pravo na sopstvenu sliku dovoljna da predstavljala „štetu per se“, nezavisno od toga da li postoji umanjenje ne??ije imovine ili spre??avanje njenog uve??anja, ili pak duševni ili fizi??ki bol ili strah. Primera radi, još je švajcarski Zakonik o obligacijama iz 1911. godine u ??lanu 49. propisivao da lice ??ije je li??no pravo povre??eno pod odre??enim uslovima pored nadoknade štete mo??e da zahteva i posebnu kompenzaciju  u vidu isplate odre??ene nov??ane svote kao svojevrsnog zadovoljenja za povredu li??nih prava.[35] Naravno, opšte je poznato da je naknada nematerijalne štete u novcu danas opšteprihva??eni oblik zaštite li??nih neimovinskih prava. U velikom broju slu??ajeva, zbog drasti??nog vre??anja i sve ??eš??e komercijalnog koriš??enja li??nih dobara, ovaj oblik satisfakcije postao je skoro jedino efikasno sredstvo za zaštitu li??nih neimovinskih prava.[36] Ipak, još ve??u izvesnost da ??e jedno li??no dobro biti zašti??eno od razli??itih oblika povrede i ugro??avanja pru??ilo bi rešenje po kome bi sama povreda jednog li??nog dobra predstavljala osnov za zahtevanje materijalne kompenzacije, i to potpuno nezavisno od postojanja materijalne ili nematerijalne štete. Nema sumnje da bi jedno zakonsko rešenje sli??no švajcarskom iz 1911. godine  omogu??ilo ošte??enom da ostvari nov??anu satisfakciju, a da pri tom bude potpuno rastere??en od tereta dokazivanja da je prouzrokovana šteta. Na njemu bi samo bilo da doka??e postojanje povrede nekog njegovog li??nog dobra, što bi svakako poboljšalo njegov polo??aj.

Slu??aj II

Tu??ilje, dvadesetdvogodišnja A.A. i dvadesetsedmogodišnja B.B. su kao modeli za erotske fotografije radile po ugovoru sa tu??iocem, tridesetpetogodišnjim C.C koje je po zanimanju izdava?? ??asopisa erotskog sadr??aja. Sporne fotografije, na kojima su one prikazane sa li??nim kartama kao dokazom punoletstva, su po saznanju tu??ilja ra??ene za inostrano tr??ište, u svrhu objavljivanja na zašti??enom sajtu interneta. Naru??ilac tih fotografija bio je D.D. vlasnik internet sajta na kome su te fotografije objavljene. Tu??eni E.E.  je fotografije tu??ilja sa svim podacima iz li??nih karata skinuo sa interneta i objavio u jednom tabloidu. Nakon saznanja, roditelji tu??ilje A.A. su je se odrekli, ona se odselila od njih i više se ne bavi istim poslom, Roditelji tu??ilje B.B. su je se tako??e odrekli, te od tada ona ??ivi sa mladi??em koji je izdr??ava. Njen otac je do??iveo infarkt nakon spornog doga??aja. Tu??ilac je do??iveo stres, posebno kad je dobio poziv ofd nadle??nih oragana, kao osumnji??eni za krivi??no dlo posredovanja u vršenju prostitucije. Ranije ugovoreni poslovi su mu propali, ostao je bez modela, odnosno, izgubio je poslovno poverenje. Njegova supruga, koja je bila u osmom mesecu trudno??e, do??ivela je stres, kao i njegova majka.

            Tu??ilje i tu??ilac su pred Okru??nim sudom kao prvostepenim zahtevali naknadu kako materijalne tako i nematerijalne štete. Tu??ilja A.A. zahtevala nadoknadu materijalne štete u iznosu od 200.000,00 dinara kao i nadoknadu nematerijalne štete u iznosu od 760.000,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom po??ev od dana presu??enja pa do kona??ne isplate. Tu??ilja B.B. zahtevala je identi??nu nadoknadu. Tu??ilac C.C. istakao je zahtev za nadoknadu materijalne štete u iznosu od 504.600,00 dinara kao i nematerijalne štete u iznosu od 760.000,00 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom po??ev od dana presu??enja pa do dana kona??ne isplate, i nadoknadu troškova parni??nog postupka. Njihovi zahtevi su odbijeni i oni su obavezani da tu??enom solidarno naplate troškove parni??nog postupka. Protiv presude prvostepenog suda, ??albe su blagovremeno izjavili tu??ioci iz svih zakonskih razloga. Vrhovni sud je te ??albe ispitao i našao da one nisu osnovane.

Polaze??i od gore navedenog ??injeni??nog stanja, Vrhovni sud je zaklju??io da tu??ioci neosnovano isti??u da je tu??eni protivno zakonskim odredbama neovlaš??eno objavio fotografije sa li??nom kartom, te fotografije o intimnom ??ivotu tu??ilja u nedeljniku, tabloidu X, ??ime je njima pri??inio štetu, kao i tu??iocu C.C., koji je pretrpeo štetu kao lice koje je fotografije sa??inilo. Naime, sud se pozvao na ??lan 11. stav 1 Zakona o javnom informisanju kojim je izme??u ostalog propisano da je internet javno glasilo koje pomo??u re??i, slike ili zvuka objavljuje ideje, informacije i mišljenja namenjene javnoj distribuciji i neodre??enom broju korisnika.[37] Tako??e, sud je istakao da u konkretnom slu??aju tu??iljama nije povre??eno pravo na privatni ??ivot, odnosno pravo na li??ni zapis u smislu ??lana 46. Zakona o javnom informisanju, jer objavljene fotografije nisu predstavljale informaciju iz privatnog ??ivota tu??ilja. ??injenica da su fotografije sa??injene po narud??bini vlasnika internet sajta na kome su i objavljene, kao i ??injenica da su one sa??injene sa tu??iljama kao modelima sa kojima je tu??ilac imao sklopljene ugovore i koje su za to primale mese??nu naknadu, po mišljenju suda, govore u prilog tome da  ndo povrede prava na sopstvenu sliku u ovom slu??aju nije došlo. U odluci je tako??e navedeno da su tu??ilje znale da su fotografije napravljene radi objavljivanja na internetu, za šta su dale saglasnost, kao i za objavljivanje svojih li??nih podataka, o ??emu govori to što suse slikale sa svojim li??nim kartama, koje su tako??e objavljene na internetu. Samim tim, one su preuzele na sebe rizik da sa objavljenim fotografijama budu upoznata i lica iz njihove neposredne okoline, kao i roditelji i ostala lica koja ih poznaju[38]. Dakle, samim objavljivanjem fotografija na sajtu u??injen je poziv neodre??enom broju lica da se sa fotografijama upoznaju, kao i da steknu uvid u podatke koji su uz njih izneti. Iz toga je sud izveo zaklju??ak da objavljivanjem fotografija u nedeljniku X tu??iljama nije u??injena šteta, kao i da u konkretnom slu??aju nije bila potrebna njihova saglasnost za objavljivanje jer objavljivanjem slika i onako nisu pru??ene informacije iz njihovog privatnog ??ivota. Kao što propisuje Zakon o javnom informisalju, i u slju??aju informacije iz privatnog ??ivota, nije potreban pristanak u slu??aju da je za informaciju primljena naknada[39], kao i u slu??aju da je lice namenilo informaciju javnosti[40], odnosno da je znalo da se to ??ini radi objavljivanja[41]. Dakle, Vrhovni sud je, uzimaju??i u obzir sve gore navedene ??injenice, odbio tu??beni zahtev, smatraju??i da u konkretnom slu??aju nije došlo do povrede prava na sopstvenu sliku. Me??utim, ??ini se da postoje i odre??eni argumenti koji bi govorili u prilog sasvim suprotnom stanovištu. Pre svega treba ista??i da nije toliko relevantno pitanje da li fotografije predstavljaju informaciju iz privatnog ??ivota tu??ilja ili ne. To bi moglo biti zna??ajno isklju??ivo u hipotezi da su tu??ilje li??nosti iz javnog ??ivota. Kako one to svakako nisu, sledi da je njihova saglasnost potrebna kako za izradu tako i za prenošenje tih fotografija. Iz ??injeni??nog stanja nesumnjivo proizlazi da su one saglasnost za izradu dale tu??iocu, ali isto tako da o saglasnosti za prenošenje izra??enih slika uopšte ne mo??e biti re??i. ??ak i ako bi se prihvatio stav da sporne fotografije ne predstavljaju li??ni zapis, to bi moralo biti u??injeno uz veliku rezervu. Naime, u odnosu na tu??ioca, sa kojim su tu??enbe imale zaklju??en ugovor i kome su dale pristanak za snimanje i objavljivanje fotografija uz naknadu, one zaista i nemaju karakter li??nog zapisa. Ali, treba zapaziti da je odnos izme??u tu??ilja i tu??ioca jedan obligacionopravni odnos, jedan odnos inter partes, iz  ??ega sledi da su iz njega sva tre??a lica isklju??ena, odnosno da fotografije u odnosu na sva ostala lica upravo imaju karakter li??nog zapisa. To što su one izlo??ene na internet sajtu zaista predstavlja poziv neodre??enom broju lica da se sa njihovim sadr??ajem upoznaju, ali ne i da njihovu sadr??inu dalje prenose i objavljuju u drugim sredstvima javnog informisanja, kao što je nedeljni magazin. U Zakonu o javnom informisanju iz 2003. godine izri??ito stoji da se pristanak koji je dat za jedno objavljivanje, za odre??eni na??in objavljivanja, odnosno za objavljivanje u odre??enom cilju, ne smatra pristankom za ponovljeno objavljivanje, za objavljivanje na drugi na??in, odnosno za objavljivanje za druge ciljeve.[42] Pored toga, u istom zakonu je istaknuto da pristanak va??i samo za ono lice kome je dat a ne i za neka druga lica.

To što su tu??ilje primile nadoknadu od tu??ioca za objavljivanje fotografija na internetu, zaista predstavlja njihov pre??utni pristanak za objavljivanje, na šta se sud upravo i poziva. Me??utm, sud je prevideo da su tu??ilje  time dale pre??utni pristanak samo za objavljivanje fotografija, ali ne i za njihovo prenošenje. Pored toga, one od tu??enog nedeljnika nisu primile nikakvu nadoknadu za objavljivanje spornih slika na njegovim stranicama (za objavljivanje nisu ni znale), tako da u odnosu na njega nije postojala ni pre??utna saglasnost. Što se ti??e tu??ioca C.C., ve?? je re??eno da je njegov tu??beni zahtev tako??e odbijen uz obrazlo??enje da je neosnovan. Sud je zauzeo stav da tu??eni nije izvršio povredu odredaba Zakona o javnom informisanju prilikom objavljivanja fotografija koje je sa??inio tu??ilac. Sud, me??utim, nije uzeo u obzir mogu??nost da se u konkretnom slu??aju primene odredbe Zakona o autorskom i srodni pravima iz 2004. godine. Ve?? je istaknuto da je autorsko delo originalna duhovna tvorevina autora, izra??ena u odre??enoj formi, bez obzira na njegovu umetni??ku, nau??nu ili drugu vrednost, njegovu namenu, veli??inu, sadr??inu i na??in ispoljavanja, kao i dopuštenost javnog saopštavanja njegove sadr??ine[43]. Iz navedene zakonske definicije proizlazi da se fotografije koje je tu??ilac  izradio, mogu, u smislu ??lana 2. navedenog Zakona smatrati autorskim delom. Dakle, tu??ilac kao autor, nosilac autorskog prava, ima isklju??ivo pravo ne samo da objavi svoje delo ve?? i da odredi na??in na koji ??e se ono objaviti.[44] Pored toga, on kao Autor ima isklju??ivo pravo da se suprotstavlja iskoriš??avanju svog dela na na??in koji ugro??ava ili mo??e ugroziti njegovu ??ast ili ugled[45]. Dalje, tu??ilac kao autor ima pravo i na ekonomsko iskoriš??avanje svog dela, kao i dela koje je nastalo preradom njegovog dela iz ??ega logi??no sledi da za svako iskoriš??avanje autorskog dela od strane drugog lica autoru pripada naknada (osim ako ugovorom nije druk??ije odre??eno).[46] Podrazumeva se da ovakva materijalna nadoknada nema karakter naknade štete (koju je tu??ilac u konkretnom slu??aju zahtevao), ali iz Zakona nesumnjivo proisti??e da tu??ilac na takvu naknadu za objavljivanje svog autorskog dela ima pravo.

Tu??io??ev zahtev za nadoknadu štete, me??utim, zavre??uje posebnu pa??nju, premda ??e njegova analiza imati ve??i zna??aj na teorijskom nego na prakti??nom planu.  Naime, u našoj literaturi postavilo se pitanje da li bi autor pod odre??enim okolnostima imao pravo da zahteva i nov??anu nadoknadu nematerijalne štete zbog povrede autorskog prava.[47] Odre??eni autori smatraju da s obzirom na okolnost da je naša sudska praksa prihvatila da u slu??aju povrede li??nih prava ošte??eni ima pravo na nadoknadu nematerijalne štete u novcu, nema razloga da se isti princip ne primeni i na autorsko pravo, što zaklju??uju na osnovu povla??enja analogije izme??u pretrpljenih fizi??kih i psihi??kih bolova i povrede moralne komponente autorskog prava.  U tom smislu bi se izme??u li??nih neimovinskih prava uopšte i moralnog prava autora mogao staviti znak jednakosti. Ipak, ovo shvatanje je odavno prevazi??eno, a savremeno autorsko pravo jasno razlikuje ova dva prava. Pre svega, objekt autorskog prava jeste autorsko delo dok li??na neimovinska prava štite li??na dobra koja su usko vezana za li??nost i od nje neodvojiva.[48]

Kona??no treba ista??i da to što su sporne fotografije stavljene na internet sajt samo zna??i da su one objavljene u jednom od mnogobrojnih sredstava javnog informisanja, što apsolutno ne povla??i za sobom dozvolu autora da se one objavljuju i u drugim sredstvima javnog informisanja, kao što je jedan nedeljni list. Ina??e, ??ini se da sam pojam interneta kao dominantnog sredstva javnog informisanja nije dovoljno razra??en u našoj sudskoj praksi, koja je po tom pitanju još uvek prili??no siromašna i relativno nekonzistentna.

Zaklju??ak

Brojne teorijske nesuglasice vezane za pravnu prirodu prava na sopstvenu sliku kao i razli??iti odgovori sudske prakse na ovo veoma aktuelno pitanje samo doprinose osetnijem poimanju njegove slo??enosti.

Vrtoglavi razvoj tehnike i tehnologije kao i kulture masovnih medija u postindustrijskom društvu sa jedne strane otvaraju širi dijapazon mogu??nosti za njegovu zloupotrebu, ali sa druge daju i povod da se, prevashodno iz potreba prakse, izrode novi teorijski koncepti i nova pozitivnopravna rešenja koja ??e omogu??iti efikasniju zaštitu ovog zna??ajnog li??nog dobra. Izgleda ponekad da zakonodavac uvek sa malim zakašnjenjem prati razvoj sredstava razmene informacija.

Najzna??ajniji korak na putu ka zaštiti pojedinca i njegovog privatnog interesa, tj. njegove privatne sfere od o??iju javnosti jeste svakako ??injenica da je u ve??ini pravnih sistema, na ??elu sa praksom Evropskog suda za ljudska prava, pravo na sopstvenu sliku shva??eno kao jedno zasebno li??no dobro. Ovakav koncept podrazumeva da ??e se pojedincu kome je to pravo povre??eno pru??iti zaštita nezavisno od toga da li je tom prilikom prouzrokovana materijalna ili nematerijalna šteta. Ono što je relevantno jeste povreda samog prava na sopstvenu sliku, koja je, nezavisno od prouzrokovanja štete, dovoljan uslov da se zahteva odre??ena materijalna kompenzacija. Me??utim, doma??e zakonodavstvo kao i sudska praksa pokazuju tendenciju ka uslovljavanju zaštite prava na sopstvenu sliku prouzrokovanjem bilo materijalne bilo nematerijalne štete, ??iji je iznos zapravo jedina materijalna kompenzacija koju bi povre??eni bio ovlaš??en da zahteva. Moglo bi se zato postaviti pitanje da li je i koliko takav sistem zaštite prava na sopstvenu sliku potpun i efikasan. Ta??no je da se ošte??enom na raspolaganju nalaze drugi oblici zaštite o kojima je bilo re??i, ali se ??ini da oni ipak, ne pru??aju dovoljno adekvatnu i ??vrstu garanciju da njegovo li??no dobro ne??e biti povre??eno.

Posebno je sporan i još uvek nedovoljno razgrani??en u doma??oj sudskoj praksi pojam interneta kao sredstva javnog informisanja. Relativno mali broj slu??ajeva koji su se našli pred sudom, a koji su vezani za povredu prava na sopstvenu sliku putem ovog javnog glasila, ali i nedoslednost i neodlu??nost sudova prilikom njihovog rešavanja govore o tome koliko je još vremena potrebno da bi se oformilo jedinstveno shvatanje o tom pitanju. Nema sumnje da su u praksi povrede prava na sopstvenu sliku putem interneta kao javnog glasila veoma ??este. Budu??i da je izlaganje i objavljivanje bilo kakve informacije upotrebom ovog sredstva javnog informisanja veoma jednostavno, nešto što mo??e uraditi bilo koji anonimni pojedinac u bilo kom trenutku, ve??a je šansa da ??e ne??ije pravo na privatnost biti povre??eno upravo tim putem. Ipak, ??injenica da je u javnosti ukazano na mali broj ovakvih povreda, kao i da je još manji broj istih sankcionisan sudskim putem, oslikava tendenciju ka marginalizaciji  jedne ozbiljne povrede zna??ajnog li??nog dobra, koja u velikoj meri mo??e da pogodi pojedinca. 

Na kraju, name??e se zaklju??ak da suštinu zaštite prava na sopstvenu sliku u današnjem vremenu treba tra??iti u pronala??enju zadovoljavaju??e ravnote??e izme??u prava na privatan ??ivot sa jedne, i slobode medija sa druge strane. Oba ova postulata zajem??ena su i me??unarodnim konvencijama i inkorporisana u ve??inu nacionalnih zakonodavstava, tako da nije jednostavno odlu??iti kome od njih i u kojoj situaciji treba dati prevagu.  Pitanje poprima i mnogo šire razmere kada se ovaj konflikt izme??u medija i privatnosti sagleda kroz prizmu konstantnog civilizacijskog sukoba izme??u interesa pojedinca i interesa zajednice, odnosno javnog interesa. Kome od njih treba dati prevagu predstavlja questio facti, stvar procene suda u svakom konkretnom slu??aju. Nema sumnje da su ekspanzija medija i sveopšta sloboda razmene informacija svake vrste imanentne istinski demokratskom društvu, ali isto tako ne treba zaboraviti individualne interese koji zahtevaju da se njima postave makar minimalne eti??ke granice, jer „medijima je neophodan tehni??ar da ih razvije, ali i pravnik da ih disciplinuje“[49].